SỰ LỰA CHỌN LUẬT SƯ - Luật gia Nguyễn Mạnh San

 

SỰ LỰA CHỌN LUẬT SƯ
Luật gia Nguyễn Mạnh San

     Sống trong một xã hội tập chủng như xã hội Hoa
Kỳ hiện nay là một xã hội pháp trị, chính quyền lấy pháp
luật để cai trị người dân nên chúng ta thường thấy những
người chung quanh đối xử với nhau bằng lý nhiều hơn
bằng tình, không giống như người Việt-Nam chúng ta khi
còn ở quê nhà, là nếu lỡ có đụng chạm đến quyền lợi của
nhau một chút không đáng gì, thì cũng đòi thưa kiện nhau
ra Tòa.

Nhiều trường hợp xảy ra không có một yếu tố pháp
lý xác đáng nào để buộc tội đối phương, hoặc đôi khi rõ
ràng như ban ngày là nếu có thưa kiện nhau ra Tòa cũng
chẳng đi tới đâu, ấy thế mà họ vẫn đưa nhau ra tranh
tụng trước Tòa. Nhiều khi bên nguyên cáo bị thua đứt
đuôi con nòng nọc, phải trả án phí và tiền thuê mướn luật
sư cả năm cũng chưa hết nợ. Nhưng nhiều người vẫn
thích đi kiện để thỏa mãn tự ái cá nhân, nghĩ rằng ta đây
hiểu biết nhiều về luật lệ hơn người khác. Chính vì thế mà
Tổng Thống quá cố Abram Lincoln Hoa Kỳ cũng là một vị
luật sư nổi tiếng nhất trong thời kỳ Hoa Kỳ lập quốc, đã
phải thốt lên rằng: “Hãy cố tránh vấn đề tranh tụng trước
Tòa. Hãy thuyết phục những người bạn láng giềng của
chúng ta nên hòa giải với nhau bất cứ khi nào chúng ta có
thể thuyết phục họ được. Hãy chỉ cho họ hiểu rõ thế nào
là người thắng kiện thường cũng là người thật sự bị thua
kiện vì phải trả các chi phí, án phí và còn lãng phí thời giờ
của mình. Là một người đứng ra hòa giải, người luật sư
có một cơ hội uy thế để tỏ ra là một người tốt, thì đừng
bao giờ khơi động lên sự tranh tụng. Thật khó có thể kiếm
ra một người xấu hơn là kiếm ra một người hành xử việc
tranh tụng này” (Discourage litigation. Persuade your
neighbors to compromise whenever you can. Point out to
them how the nominal winner is often the real loser in
fees, expenses and waste of time. As a peacemaker, the
lawyer has a superior opportunity of being a good man.
Never stir up litigation. A worse man can scarcely be
found than one who does this). Tuy nhiên vấn đề tranh
tụng nhau trước Tòa, rất ít xảy ra trong các cộng đồng
người Việt chúng ta tại Hoa Kỳ nói riêng và tại quốc ngoại
nói chung. Vì chúng ta đã quen đối xử với nhau bằng tình
cảm theo câu châm ngôn “Chín bỏ làm mười” hoặc “Vô
phúc cho những ai phải đáo tụng đình”. Cực chẳng đã
chúng ta mới phải đưa nhau ra Tòa nhờ pháp luật phân
xử mà thôi. Cũng chính vì lẽ đó mà trong nhiều trường
hợp xảy ra, quả thực làm cho chúng ta phải gánh chịu
nhiều điều thiệt thòi mỗi khi có sự va chạm về quyền lợi
cá nhân giữa người đồng hương của chúng ta đối với
người bản xứ. Chẳng hạn như trẻ con của chúng ta
nghịch ngợm, lỡ tay vất rác sang nhà bên cạnh, mở tiệc
mời bạn bè về nhà ăn mừng ngày sinh nhật, kỷ niệm
ngày cưới, rồi ca hát hay nói chuyện to tiếng vang sang
nhà hàng xóm v.v… cũng đều có thể bị đe dọa thưa ra
Tòa về tội làm ồn ào mất trật tự công cộng. Vậy thì, mặc
dầu trong thâm tâm chúng ta thật sự không muốn kiện
cáo ai, nhưng xin đừng quên câu: “Nhập gia tùy tục”,
chúng ta nên sẵn sàng trong tư thế phòng thân, tự bảo vệ
quyền bình đẳng tối thiểu trước pháp luật (Due process)
để chúng ta tập làm quen với một số vấn đề pháp lý
thường thức nhất mà nó có thể xảy đến với chúng ta bất
cứ lúc nào và bất cứ trong hoàn cảnh nào. Vì đôi khi “Cây
muốn lặng mà gió không muốn ngừng” và dù cố tình hay
vô ý bởi một hành động của một người khác gây ra, có
thể dẫn đưa chúng ta đến tình trạng bị thưa kiện trước
Tòa nếu chúng ta không chuẩn bị kỹ càng trước để đối
phó với vấn đề pháp lý này. Phản ứng đầu tiên của chúng
ta để đối phó với tình trạng này là đi tìm kiếm một luật sư
chuyên môn về vấn đề mình bị kiện.
Thật vậy, luật pháp xứ này quá mênh mông như
biển cả và phức tạp hơn bất cứ luật pháp của một quốc
gia nào khác trên thế giới. Luật pháp Hoa Kỳ thay đổi
nhanh chóng như gió bão để kịp thời thích ứng ngay tức
khắc với hoàn cảnh xoay chiều của một xã hội văn minh
tạp chủng. Hơn thế nữa, luật pháp Hoa Kỳ cần thay đổi
để thích ứng với môi trường sinh sống của mỗi địa
phương, có những tập quán khác nhau tại mỗi Tiểu Bang.
Đó là Luật Hiến Pháp Hoa Kỳ, Luật Liên Bang, Luật Tiểu
Bang, luật lệ của các địa phương như cấp Quận (District),
Hạt (Country), Tỉnh (Town) và Thành Phố (City). Do đó,
nhiều luật sư ở xứ này vì muốn thành công trên phương
diện nghề nghiệp chuyên môn của mình, nhất là để đề
phòng trong tương lai không bị rút bằng hành nghề tạm
thời hoặc bị rút bằng hành nghề vĩnh viễn vì hành sử nội
vụ không đúng với khả năng chuyên môn và trách nhiệm
của một người luật sư theo luật lệ và nội quy của Hội Luật
Sư Đoàn Liên Bang hay Tiểu Bang đã quy định. Có 2
ngành chuyên môn chính để cho người luật sư tự mình
muốn lựa chọn: Luật Hình Sự (Crimial Law) và Luật Dân
Sự (Civil Law), rồi trong luật hình sự lại được chia ra làm
2 nhánh: Đại Hình (Felony) và Tiểu Hình (Misdemeanor)
cũng như trong luật dân sự lại bao gồm rất nhiều môn
khác biệt nhau mà trong phạm vi của bài này, chúng tôi
không thể kể rõ các chi tiết của từng môn được, cũng
giống như bên ngành y khoa, có bác sĩ gia đình, bác sĩ
chuyên về tim, về thận, về dạ dày, về phổi v.v… Giả thử
khi chúng ta bị thưa kiện ra Tòa, việc đầu tiên chúng ta
hãy tự tìm hiểu hoặc nên tham khảo với bạn bè có khái
niệm về luật pháp, để xem chúng ta bị thưa kiện về vấn
đề gì. Nếu về xe cộ, chúng ta nên tìm đến luật sư chuyên
về tai nạn giao thông, nếu về khế ước, về mua bán nhà
cửa, sang nhượng tiệm buôn, thì nên tìm các luật sư
chuyên môn về ngành thương mại. Có như vậy, chúng ta
mới thực sự có một luật sư đại diện cho chúng ta về pháp
lý đúng mức, hữu hiệu và có như thế chúng ta mới có thể
vững tin và nghe theo lời chỉ dẫn của vị luật sư này mà
không sợ bị sai lầm mỗi khi chúng ta phải đối diện với bị
cáo hay đương cáo trong các phiên Tòa xử án. Ngược
lại, nếu chúng ta không biết chọn lựa một luật sư chuyên
môn về vấn đề pháp lý mà chúng ta đang gặp phải, thay
vì phải tìm một luật sư chuyên môn về ngành thương mại
như khế ước (Contract), thì chúng ta lại nhờ một luật sư
chuyên về ly dị (divorce) hay di trú (Immigration) chẳng
hạn, là chúng ta đã đi theo con đường phiêu lưu mạo
hiểm, có khi tiền mất tật mang, đôi khi không còn đủ thời
gian để cứu vãn tình thế thua thiệt. Đúng như câu người
đời thường nói: “Nên chọn mặt gửi vàng”. Sau đây là một
trong những trường hợp điển hình đã xảy ra:
Có một người định mua một căn nhà mới xây cất
gồm 4 phòng ngủ và đã ký hợp đồng với một công ty địa
ốc. Trong hợp đồng có ghi rõ hạn định trong vòng 90
ngày, nếu người mua bán được căn nhà cũ của họ đang
ở, thì họ sẽ ký giấy tờ lãnh nhận căn nhà mới này. Sau đó
2 tháng đương sự lại ký một hợp đồng bán căn nhà cũ
của đương sự cho một người mua khác, cũng qua trung
gian cùng một công ty địa ốc và trong hợp đồng này cũng
ghi rõ hạn định 30 ngày để cho người mua căn nhà cũ
này tiến hành thủ tục vay tiền và người mua sẽ ký nhận
căn nhà ngay sau khi được sự chấp thuận của cơ quan
cho vay tiền. Nhưng sau 30 ngày, người mua căn nhà cũ
vẫn chưa nhận được sự chấp thuận của cơ quan cho vay
tiền. Công ty địa ốc yêu cầu đương sự mua căn nhà mới
hãy ký gia hạn hợp đồng thêm một thời gian nữa, để
người mua căn nhà cũ có thêm đủ thời giờ bổ túc hồ sơ
xin vay tiền. Dù bị công ty địa ốc dùng mọi thủ đoạn làm
áp lực mạnh, cố ép đương sự phải bằng lòng ký hợp
đồng gia hạn cho căn nhà cũ, nhưng đương sự nhất
quyết không chịu ký vì nhận thấy công ty địa ốc đã không
thành thật trong vấn đề này, đã cố tình đánh giá căn nhà
cũ của đương sự xuống thấp hơn giá thị trường rất nhiều,
so với giá căn nhà có cùng một tình trạng trong cùng một
khu vực của căn nhà cũ đang được để bảng bán. Lý do
công ty địa ốc này làm như vậy cốt làm sao bán căn nhà
cũ của đương sự cho mau chóng, để bán được căn nhà
mới cho đương sự trong thời gian hợp đồng mua căn nhà
mới vẫn còn hiệu lực. Nhờ người Mỹ hàng xóm chỉ dẫn
cho biết, là quyền hạn gia hạn hay không gia hạn hoàn
toàn tùy thuộc vào người bán, chứ không tùy thuộc vào
công ty địa ốc. Do đó, hợp đồng đầu tiên đương sự ký với
công ty địa ốc để mua căn nhà mới đương nhiên hết hiệu
lực sau 90 ngày mà người mua không bán được căn nhà
cũ và cũng không đồng ý gia hạn hợp đồng cho người
mua căn nhà cũ có thêm thời giờ bổ túc hồ sơ xin vay tiền
để mua căn nhà cũ của đương sự.
Sau khi biết chắc đương sự tháo lui không muốn
mua căn nhà mới nữa, công ty địa ốc báo cho đương sự
biết, là sẽ tiến hành thủ tục truy tố đương sự ra Tòa về tội
bội ước, để đòi bồi thường sự thiệt hại như tiền quảng
cáo in trong sách bán nhà, tiền xăng nhớt, thì giờ đưa
đón khách đến coi căn nhà cũ, tiền lời cộng với tiền nhà
trả 3 tháng cho căn nhà mới để không, tiền thiệt hại vì
phải rút tên căn nhà mới ra khỏi thị trường trong 3 tháng,
làm mất dịp may bán cho người khác, tiền phí tổn thuê
luật sư tiến hành thủ tục giấy tờ truy tố đương sự ra Tòa
v.v… (Tới đây chúng tôi cần lưu ý thêm là nếu đương sự
mua nhà mới là người Mỹ, chắc chắn công ty địa ốc sẽ
không dám đòi kiện đương sự ra Tòa như vậy. Vì mọi yếu
tố pháp lý đều rõ rệt như sự việc đã xảy ra). Thoạt tiên khi
nghe công ty địa ốc cho biết như vậy, đương sự rất băn
khoăn và lo lắng, không biết phải giải quyết cách nào
đây? Sau đó, qua sự giới thiệu của một người bạn,
đương sự đến gặp một luật sư chuyên về tai nạn xe cộ để
hỏi ý kiến. Sau khi đọc bản hợp đồng đã ký với công ty
địa ốc, vị luật sư này đã khuyên đương sự nên thương
lượng với công ty địa ốc, dù có phải thiệt thòi đền bù
thêm một số tiền nhỏ cho công ty, còn tốt hơn là để bị
kiện ra Tòa vừa tốn kém mà có thể bị thua kiện. Trong lúc
đương sự còn đang phân vân do dự, không biết có nên
nghe theo lời khuyên của vị luật sư này hay không, thì
được một người bạn Mỹ cùng sở đến nhà chơi, biết được
câu chuyện này nên đã sẵn lòng giới thiệu đương sự đến
gặp một vị luật sư, là bạn thân của ông ta để yêu cầu
được giúp đỡ mà không cần phải trả tiền thù lao. Sau khi
đã gặp được vị luật sư chuyên về di trú và vị luật sư này
cũng có những lời khuyên tương tự, giống như những lời
khuyên của vị luật sư chuyên về tai nạn xe cộ trước đây.
Vì nhận thấy lời khuyên của 2 vị luật sư đều giống nhau
nên đương sự thấy chẳng cần gì phải nghĩ ngợi thêm cho
mệt óc. Do đó đương sự đã dự trù vào tuần lễ kế tiếp, sẽ
đến gặp công ty địa ốc để thương lượng vấn đề này cho
ổn thỏa. Thế nhưng, chỉ còn vài tiếng đồng hồ nữa là đến
giờ đi gặp công ty địa ốc, thì vừa tan Lễ ở Nhà Thờ ra về,
đương sự đã gặp Cha Chánh Xứ họ đạo ở cuối của Nhà
Thờ, liền tâm sự cho Cha Chánh Xứ nghe câu chuyện
này, Cha đã giới thiệu đương sự đến gặp một luật sư
cũng là một giáo dân trong xứ đạo, vị luật sư này đang
làm cho một hãng luật (Law Firm), lớn vào hàng thứ 3
trong Tiểu Bang của đương sự ở và là một luật sư
chuyên phụ trách về các loại khế ước hoặc các loại hợp
đồng về thương mại, đặc biệt hơn nữa ông ta chuyên biệt
về các giao kèo địa ốc cho hãng. Sau khi đọc xong bản
hợp đồng và nghe đương sự trình bày tất cả các sự kiện
tuần tự đã xảy ra xong, ông bảo đương sự là không cần
gì phải thương lượng cả (Vì khuôn khổ tờ báo có hạn nên
chúng tôi không thể kể lại hết ra đây những lời giải thích
chi tiết của vị luật sư này). Ngay sau đó, vị luật sư đã gọi
điện thoại nói chuyện trực tiếp với công ty địa ốc của
đương sự, với một giọng nói ôn tồn nhã nhặn, nhưng
không kém phần cương quyết, ông ta đã thay mặt đương
sự để yêu cầu công ty địa ốc phải hoàn toàn trả lại cho
đương sự số tiền $500 đặt cọc mua căn nhà mới trước
đây. Thế rồi chỉ vài tuần lễ sau đương sự đã nhận được
chi phiếu hoàn trả đủ số tiền đặt cọc của công ty địa ốc
gửi tới.

Như quý vị độc giả đã nhận thấy: 2 vị luật sư trước
đương sự nhờ cậy, một vị chuyên về tai nạn xe cộ, còn
một vị về di trú nên những lời khuyên của hai vị luật sư
này đã không giúp giải quyết được vấn đề rắc rối giữa
đương sự và công ty địa ốc và xuýt tí nữa, nếu nghe lời
khuyên của hai vị này, đương sự không những đã mất số
tiền đặt cọc mà còn phải trả thêm một số tiền khác nữa để
khỏi bị truy tố ra Tòa như công ty địa ốc cho biết.
Ngay phần đầu của bài này, chúng tôi đã nêu lên là
luật pháp của Hoa Kỳ quá phức tạp và uyển chuyển mau
lẹ để thích ứng với trào lưu tiến hóa nhanh chóng của một
đại xã hội được coi là văn minh nhất thế giới. Thế nên
chúng ta không lấy gì làm ngạc nhiên khi thấy đại đa số
các luật sư tại Hoa Kỳ đều đi chuyên biệt một ngành, để
họ nắm vững được những yếu tố pháp lý chính yếu của
từng vấn đề trong mỗi trường hợp xảy ra cho bị cáo
(Defendant) cũng như cho đương cáo (Plaintiff). Có như
thế, vị luật sư chuyên biệt này mới dám tự tin vào khả
năng chuyên môn của mình, để đáp ứng đúng mức với
các nhu cầu và sự tín nhiệm của quần chúng nói chung
và của thân chủ nói riêng. Có nhiều người cho rằng hễ
một luật sư nổi tiếng tài giỏi là có thể đem lại sự thắng lợi
cho thân chủ của mình. Nói như thế chỉ đúng về một
phương diện chuyên biệt của vị luật sư do khi nhận lãnh
bênh vực cho thân chủ về một vụ kiện nằm trong sự
chuyên biệt của mình. Chẳng hạn như một vị luật sư
chuyên về hình sự, đang tranh luận bênh vực trước Tòa
cho một tội phạm giết người có chủ mưu, để hy vọng bị
cáo khỏi bị lãnh án tử hình. Nhưng khổ một nỗi, vị luật sư
này chưa bao giờ có kinh nghiệm để tranh luận, bênh vực
cho một tội phạm giết người có chủ mưu như thế này, thì
chúng ta hãy thử tự hỏi mình xem vị luật sư này sẽ đem
lại sự hy vọng thắng lợi cho bị cáo được bao nhiêu phần
trăm so với một vị luật sư đã từng kinh nghiệm nhiều lần
tranh cãi trước Tòa cho những vụ án tử hình?
Để kết thúc bài này, chúng tôi thiết nghĩ chắc mọi
người cũng đồng ý rằng việc tìm kiếm một luật sư tài giỏi
và nổi tiếng hầu như không quan trọng bằng tìm cho đúng
một luật sư hành nghề chuyên biệt cho từng sự việc có
nội dung khác nhau xảy ra mới là điều quan trọng. Thật
rất đúng như câu tục ngữ Việt Nam của chúng ta là Trăm
Tay Không Bằng Một Tay Quen.

Trích Tuyển Tập Luật Pháp Hoa Kỳ Thực Dụng

Của Luật gia Nguyễn Mạnh San

Phó tế GHCG Hoa Kỳ.