Luật pháp Việt nam hiện hành: QUYỀN THAM DỰ PHIÊN TOÀ HÌNH SỰ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT - Ls Tuấn Ngô

 

QUYỀN THAM DỰ PHIÊN TOÀ HÌNH SỰ

QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT

 

LS TUẤN NGÔ

 

     Điều 25 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định về nguyên tắc xét xử của Tòa án như sau:

    Tòa án xét xử công khai, mọi người đều có quyền tham dự phiên tòa, trừ trường hợp do Bộ luật này quy định. Trường hợp đặc biệt cần giữ bí mật nhà nước, thuần phong, mỹ tục của dân tộc, bảo vệ người dưới 18 tuổi hoặc để giữ bí mật đời tư theo yêu cầu chính đáng của đương sự thì Tòa án có thể xét xử kín nhưng phải tuyên án công khai.”

    Như vậy, trừ những trường hợp theo pháp luật quy định, Tòa án xét xử công khai và mọi người đều có quyền tham dự phiên Toà, kể cả người có giấy triệu tập của toà án lẫn người dân bình thường khác (không có giấy triệu tập). Tuy nhiên, khi đến tham dự phiên Tòa, công dân cần đảm bảo các nội quy tại phiên toà.

    Điều 256 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, nội quy phiên tòa như sau:

     1. Mọi người vào phòng xử án phải mặc trang phục nghiêm túc, chấp hành việc kiểm tra an ninh và thực hiện đúng hướng dẫn của Thư ký Tòa án.

     2. Mọi người trong phòng xử án phải tôn trọng Hội đồng xét xử, giữ gìn trật tự và tuân theo sự điều hành của chủ tọa phiên tòa.

     3. Mọi người trong phòng xử án phải đứng dậy khi Hội đồng xét xử vào phòng xử án và khi tuyên án. Bị cáo phải đứng khi Kiểm sát viên công bố cáo trạng hoặc quyết định truy tố. Người được Tòa án triệu tập đến phiên tòa muốn trình bày ý kiến phải được chủ tọa phiên tòa đồng ý; người trình bày ý kiến phải đứng khi trình bày ý kiến, khi được hỏi.

Những người vì lý do sức khỏe có thể được chủ tọa phiên tòa cho phép ngồi.

     4. Tại phiên tòa, bị cáo đang bị tạm giam chỉ được tiếp xúc với người bào chữa cho mình. Việc tiếp xúc với những người khác phải được chủ tọa phiên tòa cho phép.

    5. Người dưới 16 tuổi không được vào phòng xử án, trừ trường hợp được Tòa án triệu tập đến phiên tòa.

Trường hợp người đến tham dự phiên tòa có vai trò trong vụ án như người làm chứng hay người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan thì khi tham dự phiên tòa phải xuất trình giấy mời hoặc giấy triệu tập của Tòa án.

     Tóm lại, tham dự phiên tòa xét xử là quyền của mọi công dân, đảm bảo nguyên tắc xét xử công khai của tòa án trên cơ sở các quy định pháp luật.

 

THỰC TẾ

    Rất nhiều phiên toà hình sự công khai mà tôi là luật sư bào chữa nhưng những người thân của các bị cáo đều không được vào tham dự chứ đừng nói tới người dân muốn vào xem. Nhiều lần tôi có đề xuất trực tiếp với HĐXX rằng cho một vài người thân của bị cáo được vào tham dự xem con em họ bị xét xử thế nào nhưng không được chủ toạ phiên toà ậm ừ, bảo chút nữa xem xét nhưng cuối cùng cũng đánh trống lãng qua chuyện khác và rồi không có ai được vào. Phiên toà được tiếng là công khai nhưng bổng dưng trở thành phiên xét xử kín và nó trở thành một tiền lệ diễn ra liên tục trong suốt nhiều năm qua.

 

VI HÀNH TỚI TAND TP HÀ NỘI NHỮNG NGÀY HÈ OI Ả

    Toà án luôn có bảo vệ và hầu như hôm nào cũng có cảnh sát tư pháp tham gia bảo vệ các phiên toà nên cùng có mặt ngoài cổng. Việc có mặt của nhiều người bảo vệ càng khiến các phiên toà diễn ra an toàn hơn, đó là điều tốt và đáng khen. Tuy nhiên, trong những ngày có lịch xét xử, người dân ra vào đều được kiểm tra giấy triệu tập của toà, người không có giấy triệu tập không được vào tham dự, dù có mang đầy đủ giấy tờ tuỳ thân, điều đó là không đúng quy định của pháp luật. Trong một số phiên toà, tôi thấy một số người thân của thân chủ lục tục kéo vào phiên toà và ngồi yên vị phía dưới khán phòng. Khi kết thúc phiên toà, tôi cứ tưởng những đề xuất của tôi trước đó đã được truyền ra ngoài cổng và những người này được vào; nhưng không, họ cho biết, họ phải “làm luật” mới được vào đấy! Họ bảo với tôi những người đứng ngoài cổng kháo nhau và “chia sẻ kinh nghiệm” nên họ theo nhau làm... Cánh luật sư chuyên hình sự đa số đều biết chuyện này nhưng có lẽ vì nghĩ không phải chuyện của mình nên đành im lặng - thà để thân chủ mất lòng chút còn hơn rước phiền phức vào thân!

 

CÁI KẾT MỞ

     Toà án là nơi tôn nghiêm và là nơi thể hiện biểu tượng của công lý. Dù đó đây còn tồn tại những oan ức, trái ngang nhưng nơi đó vẫn là nơi thể hiện sự công bằng của pháp luật: người có tội phải bị trả giá cho hành vi của mình, nhưng họ được quyền chứng minh sự vô tội của mình cho tới phút cuối cùng. Hơn thế nữa, những người thân của họ cũng có quyền được biết số phận pháp lý của họ ra sao. Thế nên, chốn công đường, cái uy nghiêm phải thể hiện rõ từ ngoài cổng chứ không phải vào tận phòng xử án mới có điều đó. Hãy để cho nhiều người dân được quyền tham gia vào các phiên xét xử các vụ án càng nhiều càng tốt vì đó cũng chính là nơi để răn đe, giáo dục họ để họ đừng đi vào con đường tội lỗi của các bị cáo. Đừng biến công đường thành nơi cái dung dưỡng cho cái xấu, cái ác tồn tại.

     Tôi cũng tham dự một số phiên toà tại TP HCM, trong đó có cả các vụ án của TAND TP HCM lẫn các vụ án của TANDCC tại TP HCM xét xử nhưng thấy việc người dân vào tham dự phiên toà là rất dễ dàng, nhân văn. Hy vọng rằng ở thủ đô chúng ta, những cái chưa ổn như tôi đề cập tới sẽ nhanh chóng được điều chỉnh theo hướng tốt lên để hình ảnh nền tư pháp dần đẹp hơn trong mắt người dân...

THEO FB/LS TUAN NGO

               5/8/2023