Pháp luật Việt Nam:
CẤM GHI ÂM, GHI HÌNH
TẠI TOÀ - HỆ LUỴ THẾ NÀO?
(Cấp
thiết gửi Chánh án Nguyễn Hoà Bình)
FB/
LS Lê Ngọc Luân
Dự thảo
góp ý Luật Tổ chức TAND quy định “việc ghi âm, ghi hình tại phiên toà phải được
chủ toạ đồng ý”, lý giải việc này TAND Tối cao cho rằng cần “bảo vệ sự tập trung
phiên toà và quyền riêng tư của đương sự...”. Trong các bài phát biểu ông
Nguyễn Hoà Bình đưa ra nhiều lập luận, viện dẫn luật pháp các quốc gia trên thế
giới để bảo vệ quan điểm của dự thảo luật nhưng không thấy nêu ra các hậu quả,
hệ luỵ của nó. Nay, với kinh nghiệm của luật sư tham gia các phiên toà tôi có
một số ý kiến (hệ quả tác hại) như sau:
Theo quy định luật sư, đương sự, bị cáo
có quyền xem lại biên bản phiên toà sau khi tuyên án và biên bản phiên toà là
tài liệu, chứng cứ cực kỳ quan trọng để toà cấp phúc thẩm xem xét (nếu có kháng
cáo, kháng nghị hoặc giám đốc thẩm, tái thẩm). Đặc biệt là án có dấu hiệu oan
sai hay có dấu hiệu tiêu cực. Vậy, giả sử thư ký cố ý và/hoặc vô tình ghi sai,
ghi thiếu, ghi không đúng nội dung, diễn biến phiên toà…vv vậy người dân (đương
sự, bị cáo và luật sư) có ý kiến yêu cầu sửa, ghi đúng nội dung nhưng không có
chứng cứ do bị cấm ghi âm, ghi hình thì phải làm sao? Hậu quả xấu, thiệt hại
(nếu có) cá nhân, cơ quan nào chịu trách nhiệm?
Giả thiết chủ toạ cấm ghi âm, ghi hình
(hầu như các phiên toà bây giờ phần thủ tục chủ toạ đều cấm) thì quá trình điều
hành phiên toà nếu HĐXX cố tình lạm quyền, công kích đương sự, luật sư hoặc
điều khiển phiên toà trái luật xâm phạm quyền lợi của các bên thì đương sự
(người dân) và luật sư sẽ dùng tài liệu, chứng cứ gì để bảo vệ cho mình? Và khi
khiếu nại, tố cáo xảy ra cơ quan, cá nhân thụ lý giải quyết sẽ căn cứ vào đâu
(nếu cấm ghi âm, ghi hình) và liệu rằng quá trình này có vô tư, khách quan (cơ
quan thụ lý sẽ tin lời đương sự, luật sư hay tin lời của người cùng ngành) khi
giải quyết, xử lý đối với chính người trong ngành?
Nếu cho rằng việc ghi âm, ghi hình của
nhà báo, phóng viên hay của đương sự ảnh hưởng đến quyền lợi của đương sự thì
người ghi âm, ghi hình sẽ chịu chế tài luật pháp khác (luật đã có) hoặc ảnh
hưởng đến tôn nghiêm của toà án hoặc ảnh hưởng đến HĐXX thì có nhiều biện pháp
giải quyết chứ không phải là cấm ghi âm, ghi hình vì sẽ lợi bất cập hại. Trên
thực tế từ trước đến nay có hàng triệu vụ án được xét xử, nhiều phiên toà nóng,
phức tạp với hàng ngàn người tham gia nhưng HĐXX có bản lĩnh nghề nghiệp, có uy
tín và chuyên môn đã điều hành, xét xử tốt, đảm bảo nghiêm minh. Tôi cho rằng
chỉ những thẩm phán yếu chuyên môn, bản lĩnh… mới lo sợ nhà báo hay đương sự ghi
âm, ghi hình. Mà nếu như vậy thì liệu rằng có chắc chắn khi xét xử sẽ đúng,
chuẩn không?
Nhân dân sẽ thực hiện quyền giám sát
đối với cơ quan thực thi luật pháp thế nào? Và nhân dân sẽ dựa vào chứng cứ nào
nếu việc cấm ghi âm, ghi hình được thông qua? Ngoài ra, việc nhà báo ghi âm,
ghi hình (trừ án an ninh quốc gia, bí mật kinh doanh) sẽ có tác dụng tuyên
truyền, phổ biến pháp luật rất hiệu quả.
Thực tế, tham gia nhiều vụ án lớn nhỏ
hầu như khắp cả nước tôi không thấy nhà báo dí máy hình vào HĐXX để quay khi
đang xét xử nên việc các thẩm phán lo ngại bị ảnh hưởng tâm lý là không phù hợp
và rất khiên cưỡng. Ngoài ra, cũng chưa thấy trường hợp người dân hay nhà báo
ghi âm, ghi hình để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật cả. Họ ghi âm (nếu có)
cũng chỉ mục đích đưa tin và bảo vệ quyền hợp pháp của mình mà thôi.
Cơ chế xét xử và cách
điều hành phiên toà của thẩm phán ở các nước tư bản khác xa hệ thống pháp luật
XHCN (trong đó có Việt Nam) nên cho rằng các nước trên thế giới cũng có cấm ghi
âm ghi hình nhằm lý giải cho việc cần áp dụng tại Việt Nam là không phù hợp vì
nhiều lý do. Ví dụ: Án hình sự tại Mỹ khi quyết định một người có tội hay không
tội do bồi thẩm đoàn đưa ra dựa trên sự tranh tụng sòng phẳng của luật sư với
bên công tố, còn Việt Nam do HĐXX, trong đó có thành phần là Hội thẩm nhân dân
mà hội thẩm thế nào trên thực tế ai cũng biết rõ 
.
Cá nhân tôi tự tin rằng những người
thẩm phán, thư ký công tâm, khách quan, có chuyên môn và thương dân họ không
ngại việc ghi âm, ghi hình. Nếu ai lợi dụng việc ghi âm, ghi hình sau đó sử
dụng vào mục đích xấu, vi phạm pháp luật thì tôi ủng hộ pháp luật xử lý nghiêm
minh!
P/S: Bài viết này với mục đích duy nhất
là TAND Tối cao xem xét lại dự thảo luật để đảm bảo quyền tối thượng của nhân
dân khi tham gia phiên toà bên cạnh những lý do mà TAND Tối cao đưa ra.
Hi vọng
ông Nguyễn Hoà Bình sẽ vì dân, vì nền tư pháp của Việt Nam để xem xét lại một
cách cẩn trọng nhất.
Sài Gòn, 16/4/2024
FB/ LS Lê Ngọc Luân
Comments
Post a Comment